|
TEMEL ILKELER
PDR elemanlarinin benimsemeleri gereken baslica ilkeler;
(1) yetkinlik,
(2) dürüstlük,
(3) duyarli ve saygili olma,
(4) bireysel ve kültürel farkliliklara duyarlilik,
(5) sosyal sorumluluk,
(6) mesleki ve bilimsel sorumluluk olmak üzere alti madde olarak
belirlenmistir.
1. YETKINLIK ( YETERLILIK, EHLIYET )
PDR elemanlari hizmetlerini en üst düzeyde yeterlilikte yürütmeyi
amaçlarlar. Uzmanlik alanlarinin, yetkilerinin sinirlarini bilirler.
Yalnizca egitim düzeylerinin ve formasyonlarinin elverdigi hizmetleri
yaparlar, özel bir durumla karsilastiklarinda varolan bilimsel, mesleki ve
teknik kaynaklarin isiginda ve danisanlarin iyilik ve çikarlari
dogrultusunda en isabetli kararlari, en uygun önlemleri almaya çalisirlar.
PDR elemanlari; uzmanliklari bakimindan bilimsel ve mesleksel düzeylerini
yükseltmeye, bilgilerini sürekli olarak yenilemeye ve yasamlari boyunca
kendilerini özgün uzmanlik alanlarinda yetistirmeye çalisirlar. Bunun için
gerekli her tür bilimsel, mesleksel, teknik ve idari kaynaklardan
yararlanirlar.
2. DÜRÜSTLÜK
PDR elemanlari; kisilerarasi iliskilerinde, bilimsel ve mesleki
çalismalarinda, özellikle danisma sürecinde dürüstlügü, dogrulugu
gerçekçiligi ön plana alirlar. Dogru olmayan beyanlarda bulunmazlar.
Kendilerini tanitirken, egitimlerinden, arastirmalarindan ve mesleki
niteliklerinden söz ederken yanlis ya da abartili ifadeler kullanmazlar.
Psikolojik danisman; kendi duyus ve inançlarinin, degerler sisteminin ve
gereksinimlerinin, zayif ya da eksik yanlarinin farkinda olmaya çalisir.
Bunlarin mesleki çalismalarina nasil yansiyabileceginin farkindadir. Özü
sözü, içi disi birdir, yani duyus ve düsünceleri ile davranis ve sözleri
birbirini tutar. Özellikle danisanlari ile saydam iliskiler kurmayi amaçlar.
3. DUYARLILIK VE HOSGÖRÜ
PDR elemanlari; meslek iliskilerinde, özellikle de danisanlarina karsi
duyarli ve kabul edicidirler. Insan iliskilerinde anlayisin her kapiyi açan
bir anahtar oldugunu bilirler. Ancak, yalnizca duyarli olmanin yeterli
olmadigini, meslektaslari ve danisanlarin kisilik haklarina ve onurlarina
saygili olmanin önemini de kavramislardir. Insanin dünyada en degerli varlik
oldugunun bilincindedirler. Kisinin kendi problemlerini çözme gücüne
güvenirler, kendi kararlarini kendi verme ( self determination ) özgürlügüne
içten inanirlar. Bazen idari veya hukuki zorluklara yol açsa bile,
danisanlarina ait gizli bilgileri korumak ve insanlara verilebilecek
zararlari önlemek ya da en aza indirmek için her çareye basvururlar,
yapabilecekleri her seyi yaparlar.
4. BIREYSEL VE KÜLTÜREL FARKLILIKLARA DUYARLILIK
PDR elemanlari; toplumda degisik kesimlerin ihtiyaç ve sorunlarinin farkinda
olmaya ve çalismalarinda kullandiklari yöntem ve teknikleri onlarin
ihtiyaçlarina göre uyarlamaya çalisirlar. Bu arada yas, cins, din, dil,
sosyo-ekonomik statü, degisik gruplara ait olma gibi bireysel ve kültürel
farkliliklarin, verecekleri hizmeti olumsuz olarak etkilememesine dikkat
ederler. Danisanlar; kadin – erkek, köylü – kentli, zengin – fakir
olabilirler. Danismandan çok farkli düsünce ve ideolojilere, inanç ve
degerlere sahip olabilirler. Bu gibi durumlarda, danismanlar ayrim
yapmaksizin hizmet vermeye çalisirlar. Bu hususlarda önyargili olanlara, ne
bilinçli olarak katilarak taraf tutarlar, ne de onlari elestiririler ve
tartismaya girisirler. Danismanlar kendilerine basvuran herkese karsi kabul
edicidirler ve onlara anlayis göstererek hizmet verirler.
5. TOPLUMSAL DUYARLILIK
PDR; temelde insana yönelik bir hizmetler bütünüdür. Bu bakimdan bu alanda
verilen hizmetlerin dogasi geregi, danismanlarin da birincil görevi ve
sorumlulugu, insana yöneliktir. Toplumun giderek karmasiklasan yasam
kosullari içinde kisilerin yolunu bulmasina, kendisini gerçeklestirmesine
yardimci olmaya çalisirlar.
Ancak birey toplumdan soyutlanamaz. Zira kisiler ve toplum birbirinden
ayrilmasi olanaksiz tek bir gerçegin iki yüzü gibidir. Toplum bireylerden
olusur ve onlarin iyiligi için vardir. Insan da ancak toplum içinde
yasayabilir ve kendini gerçeklestirebilir. Bunlardan birine yapilan yardim
ötekine yansir. Bu bakimdan PDR elemanlari, topluma olan bilimsel ve mesleki
sorumluluklarinin bilincindedirler, bireylere hizmet verirken çogunlugun
haklarini gözetirler. Toplumun yarari için bilgilerini medya yoluyla halka
yayarlar. Toplumsal felaketlere yol açan olaylarin psikolojik nedenlerini
belirlemeye ve bunlarin sonuçlarini en aza indirmeye çalisirlar. Danismanlar
hizmetlerinin kötü amaçlar için kullanilmasini engellerler. Ayni zamanda
yasama organlari ile isbirligi yaparak, halkin ve danisanlarin yararina
olacak sosyal politikalarin ve kanunlarin olusturulmasinda rol alirlar.
Zamanlarinin bir kismini kisisel ya da maddi çikar gözetmeksizin, mesleki
çikarlar için harcarlar.
6. MESLEKI VE BILIMSEL SORUMLULUK
PDR elemanlari; etik davranis standartlarina bagli olmayi, görev ve
rollerini iyice kavrayip bunlara uygun davranma sorumlulugunu
yüklenmislerdir. Hizmet verdikleri kisilerin iyilikleri ve menfaatleri
dogrultusunda ilgili kurumlarla isbirligi yaparlar, onlari bu alandaki baska
uzmanlara gönderirler. Danismanlar, meslektaslarinin bilimsel ve mesleki
etik kural ve standartlara uygun davranip davranmamalari ile de
ilgilenirler. Gereginde, uygun olmayan davranislari engellemek için
meslektaslari ile istisari tartismalara girisirler.
ETIK STANDARTLAR
1. GENEL STANDARTLAR
Genel standartlar; bu dokümanda yer alan psikolojik danisma, ölçme ve
degerlendirme, müsavirlik hizmeti verme gibi PDR elemanlarinin tüm
etkinlikleri için geçerlidir.
a) Yetkinlik Sinirlari
PDR elemanlari ancak egitimini gördükleri, yeterince gözetim altinda
uygulama yaparak gereken biçimde yetistirildikleri uzmanlik alanlarinda
hizmet verebilir, ögretim yapabilir ve arastirmaya girisebilirler. Yeni
uzmanlik alanlari ya da yeni teknikler söz konusu oldugu zaman, ancak bu
özel alanlarda ehliyetli kisilerin gözetiminde gerekli çalismalari yaptiktan
ve denetim altinda yeterince uygulama yaptiktan sonra; bu alanlarda hizmet
vermeye, egitim vermeye ya da arastirma yapmaya girisebilirler. Henüz
gelismekte olan ve standartlari kesin belirlenmemis olan alan ve tekniklerde
ise, psikolojik danisman danisanlarini, ögrencilerini, birlikte çalistiklari
meslektaslarini korumak, onlara zarar vermemek içim gereken önlemleri almaya
özen gösterir.
b) Uzmanlik Alanlarinda Sürekli Olarak Gelisme
Psikolojik danisma, ölçme ve degerlendirme, arastirma, müsavirlik hizmeti
verme gibi çesitli alanlarda çalisan PDR elemanlari; çagdas ve bilimsel
mesleki bilgileri, kullanilan tekniklerdeki yenilikleri izlerler. Meslek
yasamlari boyunca bu alanlardaki bilgi ve becerilerini arttirmaya çalisirlar.
c) Bireysel Farkliliklar
Yas, cins, irk, etnik köken, din, dil, sosyo – ekonomik düzey, sakatlik
durumlari gibi bireysel ayriliklar PDR çalismalarini önemli ölçüde
etkileyebilir. PDR elemanlari mesleki uygulamalari esnasinda yas, cins, irk,
milli ya da etnik köken, din, özürlülük,, sosyo – ekonomik düzey
farkliliklariyla karsilasmalari durumunda ayrimcilik yapmazlar ve taraf
tutmazlar, herkese esit olarak davranirlar.
d) Toplumun Degerlerine Törelerine Saygi
PDR elemanlari mesleklerini uygularken, kendilerinkinden farkli olsa bile,
bulundugu yörenin deger yargilarina, tutumlarina, kanilarina ve törelerine
duyarli ve hosgörülü davranirlar.
e) Ücret Iliskileri
Verilen PDR hizmetleri için ücretler saptanirken, hem danisanlarin parasal
durumu hem de bulunulan yörede bu tür hizmetlere uygulanan ücretler dikkate
alinir. Danisman, ödeme gücü düsük olan kisileri, benzeri hizmetleri parasiz
ya da çok az bir ücretle saglayan sosyal yardim ya da kamu kuruluslarina
göndermeye yardimci olur. Ancak, danisman danisana sagladigi psikolojik
hizmetler karsiliginda mal mülk kabul etme ya da bir hizmet isteme gibi bir
takas anlasmasina girismez. Bu tür iliskilerin çesitli çatismalara,
anlasmazliklarina ve sömürülere yol açabilecegini bilir.
f) Duygusal – Cinsel Yakinlik
PDR elemanlari, danisanlari ile duygusal – cinsel iliskilere girmez.
Duygusal – cinsel olarak sözel ya da dokunsal davranislarda bulunmazlar. PDR
elemanlari; ögrencileri, danisanlari, yardimcilari, arastirma görevlileri
gibi kendi sorumlulugu altinda çalisan kimseler ile duygusal – cinsel
iliskilere girmezler. Ancak danismanlar cinsel tacize ugramis olanlara ya da
cinsel tacizde bulunanlara da diger danisanlara gösterdikleri saygiyi
göstererek psikolojik danisma hizmeti saglarlar. Ayrica, bunlarin hakkinda
okuldan atilma, mesleklerinde terfi ettirilmeme, ise alinmama gibi durumlar
da verilecek kararlara da katilmazlar.
g) Baskalarina Zarar Vermeme
PDR elemanlari birlikte çalistiklari kimseleri tedirgin etmekten, yaslari,
cinsiyetleri, milli ya da etnik kökenleri, sosyo – ekonomik düzeyleri
bakimindan küçümsemekten kaçinirlar. Danismanlar; ögrencilerine, arastirma
görevlilerine, danisanlarina ve birlikte çalistigi kisilere zorluk
çikartmaktan kaçinirlar ve önlenmemis olan güçlükleri de hafifletmeye
çalisirlar.
h) Gizli Bilgiler
PDR elemanlari her tür mesleki çalismalarinda danisanlarina iliskin olarak
özel bilgileri korumak sorumlulugu tasirlar. Belli bir güven ortaminda
edinilen bu tür bilgiler ancak danismanin kendisi ve / veya toplum için açik
bir tehlike veya zarar söz konusu oldugunda gerekli önlemler alindiktan
sonra ve danisanlarin bilgisi dahilinde baskalarina iletebilir.
i) Profesyonel Kimlik
PDR elemanlari; mesleki kimliklerini, çalistiklari kurumdaki statülerini ve
bu kurumlarin amaç, islev ve niteliklerini gerçekte oldugu gibi tanitirlar.
Ait olmadiklari ve kendilerinin mesleki niteliklerinden farkli bir meslegin
niteliklerine dogrudan ya da dolayli olarak sahip olma iddiasinda
bulunmazlar. Mesleki kimliklerinin ve niteliklerinin baskalari tarafindan
yanlis degerlendirilmesi durumunda, bu yanlisliklari düzeltmekle
yükümlüdürler.
2. PSIKOLOJIK DANISMA ILISKILERI
Bu bölümde belirtilen maddeler hem bireysel hem de grupla psikolojik danisma
iliskilerinde geçerlidir.
(1) Psikolojik danisma iliskisi ancak danisanin gönüllügü ile mümkündür.
Buna göre; danisan danisma iliskisine girip girmemekle serbesttir. Bu
özgürlügün mümkün olmadigi durumlarda, danisman danisana bunun nedenlerini
açiklamakla yükümlüdür.
(2) Danisma süreci içerisinde danisman danisanin kisisel bütünlügüne
saygi göstererek onun iyiligi ve huzuru için çalismaktan sorumludur.
Danisman ayni zamanda danisani grup etkilesiminden dogacak bedensel ve
psikolojik incinmelerden korumak için uygun önlemleri almakla yükümlüdür.
(3) Danisman, danisma iliskisinden elde edilen bilgi ve kayitlarin
saklanmasi, baskalarina verilmesi ya da yok edilmesinde etik kurallara uygun
davranir. Danisma iliskisi ile ilgili her türlü bilgi gizli tutulur. Grupla
danisma oturumlarinda da grup üyelerinin ortaya attiklari kritik bilgilerin
gizli tutulmasi esastir.
(4) Eger danisan ayni zamanda bir baska profesyonel kisi ile iliskideyse,
danisman o kisi ile temas kurarak onun onayini almaksizin, bu bireyle
danisma iliskisine girmez. Eger danisma iliskisi basladiktan sonra,
danisanin bir baska danisma iliskisi içinde oldugunu ögrenirse, danisman
diger meslektasinin iznini alir, ancak danisan diger danismanla iliskiyi
kesmek istemiyorsa danisman bu danisaniyla iliskisini sonlandirir.
(5) Danisanin durumu gerek kendisi gerekse baskalari için açik ve yakin
bir tehlike olusturuyorsa, danisman bu tehlikeyi önleyebilecek, mantiga
uygun bir tedbir alir veya ilgililere bu tehlikeyi bildirir. Bu durumda
danisman diger uzman kisilerle konsültasyon yapabilir.
(6) Danisma iliskisi ile ilgili tüm kayitlar ( görüsme notlari, test
verileri, yazismalar, bant kayitlari, elektronik veriler ve diger dokümanlar
) danisanin çalismakla yükümlü oldugu kurumun mali degildir. Bunlar mesleki
amaçlarla kullanilir ve danisanin izni olmadan baskalarina açiklanamaz.
(7) Danisma iliskisinden elde edilen veriler danisman egitimi veya
arastirma amaciyla kullanilacagi zaman, ilgili danisanin kimligi gizli
tutulur.
(8) Danisman danisana, danisma iliskisinde iken veya bu iliskiye
baslamadan önce iliskiyi etkileyebilecek amaçlar, hedefler, teknikler,
danisma sürecinin kurallari ve sinirliliklari hakkinda bilgi verilir.
(9) Danisman rüstünü tamamlamamis veya kendi basina karar veremeyecek
durumdaki danisanlarinin çikarlarini en iyi sekilde korur.
(10) Danisman, danisani ile ilgili olarak mesleki açidan yetkili olan
diger bir meslektasi ile konsültasyon yapabilir.
(11) Danisman kisisel ya da mesleki yetersizligi yönünden danisana
yardimci olamayacagini anladiginda iliskiyi baslatmadan sakinir ya da
iliskiyi keser. Bu gibi durumlarda danisman, danisani uygun bir uzmana
yöneltir. Danisan önerilen uzmana gitmek istemezse, danisman iliskiyi
sürdürmek zorunda degildir.
(12) Danisman, kendisinin objektif olmasini engelleyecek yönetim, denetim
ya da degerlendirme iliskisi içinde oldugu bir kisi ile danisma iliskisine
girmez, bu durumda baska bir danismana gönderir. Ancak baska bir seçenegin
bulunmadigi durumlarda ve danisanin durumu mutlaka danisma yardimi
gerektiriyorsa, danismanin bu iliskiye girmesi düsünülebilir. Ayni durum
akraba ya da arkadasla girilecek danisma iliskileri için de geçerlidir.
(13) Danisman, danisanla herhangi bir cinsel – duygusal yakinliktan
kaçinir. Danisanla cinsel–duygusal yakinlik meslek ahlakina aykiridir.
(14) Psikolojik danisma yardimi ile birlikte bilgisayar kullanildigi
zaman danisan, (a) zihinsel, duygusal ve bedensel açidan bilgisayar
çalismasini yürüyecek kapasitede olmali, (b) programin amaci hakkinda
bilgilendirilmeli, (c) bilgisayar programi danisanin ihtiyacina uygun olmali
ve (d) danisan bilgisayari kullanirken, yanlis anlama ya da uygunsuz
kullanma gibi problemleri gidermek ve daha sonraki ihtiyaçlari belirlemek
için izlenmelidir.
(15) Bilgisayarda bilgi saklanacaksa, sadece hizmet için gerekli olan
bilgi saklanir. Saklanan bilgi, bu bilginin kullanildigi is biter bitmez yok
edilir. En iyi güvenlik yöntemleri kullanilarak bilgisayardaki bilginin
sadece danisma hizmetlerini vermekle görevli ve sorumlu personel tarafindan
kullanilmasi saglanir.
3. ÖLÇME VE DEGERLENDIRME
Ölçme ve degerlendirme ile ilgili maddeler gerek test gerekse test disi
teknikleri kapsayacak sekilde yorumlanmalidir.
(1) Testi veren, testin uygulanmasindan önce ve test sonrasinda test ve
testin amaci ile sonuçlarinin kesin olarak nerede kullanilacagi hakkinda
testi alana bilgi verir. Test puanlari yorumlanirken sosyo – ekonomik, etnik
ve kültürel faktörlerin test puanlarina etkisi dikkate alinir.
(2) Bir danisana uygulanmak üzere test seçilirken testin geçerli,
güvenilir ve danisan için hem yasal hem de meslek ahlaki açisindan uygun
olmasina dikkat edilir.
(3) Testi veren kisi, uygulanan testler ve sonuçlari hakkinda halka bilgi
verirken, yanlis iddia ve algilamaya neden olmayacak sekilde, dogru bilgi
verir.
(4) Farkli testleri uygulama, puanlama ve yorumlama için farkli yetenek
ve hazirliga ihtiyaç vardir. Bu nedenle testi veren bu konuda kendi yetenek
ve hazirlik sinirlarini asan islere girismez.
(5) Testler standardize edilirken, belli standart kosullar saglanmalidir.
Danisman aracin standardize edildigi norm grubu içinde temsil edilmeyen
bireylerin veya azinlik grubu üyelerinin performansini degerlendirirken ve
yorumlarken, son derece dikkatli olmalidir.
(6) Testlerin posta araciligiyla uygulanmasi gibi, yeterince kontrol
edilemeyen bir uygulama, meslek etigine aykiridir. Ancak kendi kendine
uygulanip puanlanabilecek ilgi envanterleri gibi araçlar bu sekilde posta
araciligi ile kullanilabilir.
(7) Test sonuçlarinin geçerli olmasi için test güvenliginin saglanmasi
gerekir. Test materyallerinin daha önceden özel yetistirme için verilmis
veya yayinlanmis olmasi, testin sonuçlarini geçersiz kilar. Ayni zamanda,
testi alan kisiye, en iyi test sonuçlarinin hangi kosullarda
gerçeklesebilecegi açiklanmalidir.
(8) Eldeki araçlara ait sinirliliklarin olmasi durumunda, danisman zaman
zaman araçlari gözden geçirerek güncellestirir veya bunlari amaca uygun hale
getirir.
(9) Testi veren, bireye ve gruba ait test verilerini açiklarken yeterli
yorumu yapar. Bu yorum testi cevaplandiranin özel ilgi alani ile iliskili
olarak yapilir.
(10) Test sonuçlarina dayanarak karara verme sorumlulugunu tasiyan uzman,
egitsel ve psikolojik ölçme araçlari, geçerlik ölçütleri ve testlerin
arastirmalarda kullanilmasi gibi konular hakkinda yeterli bir anlayis ve
bilgiye sahip olmalidir.
(11) Hakkinda yeterli teknik bilgi bulunmayan arastirma araçlarinin
sonuçlari yorumlanirken dikkatli olunmalidir. Bu gibi araçlarin
kullanilmasinda özel bir amaç varsa, bu testi alana açiklanir.
(12) Uzman, eski test sonuçlarinin güncelligini kaybetmis olabilecegini
göz önünde bulundurarak, eski test sonuçlarina dayali olarak yorumlar
yapmaz. Bir danisanla ilgili yorumlari güncel test verilerine dayandirir.
(13) Yazar veya yayinlayicinin onayi ve izni olmadan, yayinlanmis
testlerin bazi kisimlarinin degistirilmesi, yeniden basilmasi ve baskasina
mal edilmesi engellenir.
(14) Testlerin bilgisayar araciligi ile kullanilmasinda testi verenin (a)
yorumlama yaparken ölçülen kavram ve kullanilan araçla ilgili olarak
egitilmis olmasi, (b) uygulama ve puanlama programlarinin dogru sonuç
verecek sekilde uygulanmasi sorumlulugunu tasimasi ve (c) kullanilan
bilgisayar programinin dagitimi yapilmadan önce yorumlamalarin
geçerliliginin usulüne göre belirlendiginden emin olmasi gerekir.
4. ARASTIRMA VE YAYIN
Bu bölümde psikolojik danismanlarin arastirma ve yayin konusunda uymalari
gereken etik ilkeler belirtilmistir.
(1) PDR elemanlari arastirmalarini düzenleme, yürütme ve rapor etme
sirasinda, bilimsel yeterlilik ve ahlak ilkeleri konusundaki standartlara
uyarlar.
(2) PDR elemanlari arastirmalarini, sonuçlarin yaniltici olma olasiligini
en alt düzeyde tutacak sekilde planlarlar.
(3) PDR elemanlari arastirmaya katilan ve arastirmadan etkilenen
insanlarin haklarinin korunmasindan ve huzurlarinin saglanmasindan
sorumludurlar.
(4) Arastirma için yanlis bilgi verme veya bilgi vermemenin gerekli
oldugu durumlar disinda, arastirmaya katilan kisiler arastirmanin amacindan
haberdar edilirler. Sözü edilen durumlarda da, arastirma sonunda gerçek
kendilerine açiklanir.
(5) Arastirmaya katilanlar gönüllü olmalidirlar. Istemeden arastirmaya
katilma, sadece böyle bir katilmanin arastirma için gerekli oldugu
durumlarda ve kisiler üzerinde hiçbir zararli etkisinin olmayacagi
gösterilebildigi zaman uygundur.
(6) Arastirma sonuçlari rapor edilirken, arastirma sonucuna veya
verilerin yorumuna etki edebilecek, arastirmacinin bildigi tüm degiskenler
ve kosullardan açikça söz edilir.
(7) PDR elemanlari, arastirmasini tekrar etmek veya çalismasini incelemek
isteyen ehliyetli ( yeterli ) diger kisilere yardimci olurlar.
(8) Arastirma sonuçlarini rapor etmede veya orijinal verileri saglamada,
deneklerin kimliklerinin gizli tutulmasi için gereken özen gösterilir.
Ancak, kimliklerinin açiklanmasinda, deneklerin özel izni alindigi taktirde,
bu gizlilige uyulmayabilir.
(9) Arastirmanin yürütülmesi ve raporun yazilmasinda psikolojik danisman,
konu üzerinde daha önce yapilmis çalismalar hakkinda bilgi toplar ve bunlari
kaynak olarak gösterir, ayni zamanda telif haklariyla ilgili kanunlara
dikkat eder ve hak eden herkese seref payi verme ilkesine uygun davranir.
(10) PDR elemani mesleki veya bilimsel degeri olduguna karar verilen
herhangi bir arastirma sonucunu meslektaslarina aktarir.
(11) Yayinlanacak yazisi olan uzmanlar ayni yaziyi veya kapsam bakimindan
benzer bir yaziyi, ayni zamanda yazilmak üzere incelenmesi için, birden
fazla dergiye göndermezler.
(12) PDR elemani arastirmaya veya yayina önemli katkisi bulunanlara yazar
ortakligi, tesekkür, dipnotlar veya diger uygun yollarla seref payi verir.
(13) PDR elemanlari arastirma veya yayinlamada diger kisi veya kisilerle
birlikte çalismayi kabul etmisse, ise zamaninda baslayip isin bitimine kadar
ilgilenmek ve gerekli olan bilginin dogrulugunu ve tamamligi gibi konularda
söz verildigi gibi isbirligi yapmak zorundadirlar.
(14) Arastirmanin etige uygun olarak uygulanmasindan arastirma yürütücüsü
sorumludur. Arastirma etkinliklerine katilan kisiler, kendi paylarina düseni
yaparak etil kurallara uygun bir sekilde sorumlulugu paylasirlar.
5. MÜSAVIRLIK ( KONSÜLTASYON )
Müsavirlik yapma, yardim edecek bir uzman ile kendi meslek çalismalarinda
yardima ihtiyaci olan kisi, grup ya da kurum arasinda gönüllü bir yardim
iliskisidir. Bu iliskide müsavir ( consultant ), yardim isteyenlerin mevcut
ya da olasi problemlerinin çözümüne yardim saglamaktadir.
(1) Müsavir olarak görevi kabul eden bir uzman, müsavirlik yapacagi kisi
ve kurumlarla ilgili bir degisikligi içeren yardim iliskisine girerken;
kendi degerleri, bilgi, beceri ve ihtiyaçlari hakkinda bilinçlidir ve
iliskisinde kisi ya da kisilerden çok, çözülecek sorunun kendisine odaklasir.
(2) Müsavir ve yardim isteyen kisi arasinda mevcut problemin tanimlanmasi,
amaçlanan degisiklik ve önerilen çözüm yollari ile, ilgili anlayis ve
uyusmanin olmasi gerekir.
(3) Müsavirlik iliskisi, yardim alanin kendi kendine yönetme yönünde uyum
saglamasini ve gelisimini tesvik edici olmalidir. Müsavir bu yardimi tutarli
bir sekilde yaparak ve yardim isteyen adina karar vermekten sakinarak, onun
kendi kararlarini kendisinin vermesine yardimci olur, gelecekte kendisine
bagimlilik gelistirmesi tehlikesine firsat vermez.
(4) Müsavir, hizmet için hazir oldugunu ilan ederken meslegin etik
standartlarina titizlikle bagli kalir.
(5) Müsavir, kurumlarda görev aldiginda müsavirlik hizmetlerinden
yararlanmaya hakki olan kisilerden ayrica bir ücret almaz.
(6) Müsavir, gerek kendisi ya da kurumu, gerekse yardim isteyen taraf
açisindan çözülecek olan sorunun gerektirdigi bilgi, beceri ve kaynaklari
dikkate alinir.
6. MESLEGE HAZIRLIK
Bu bölümde baskalarini egitmekle sorumlu PDR elemanlarinin etik
sorumluluklari siralanmistir.
(1) Egitim programlarindan sorumlu olan kisilerin hem ögretici hem de
uygulayici olarak beceri sahibi olmalari gerekir.
(2) Ögretim elemanlari; bilgi, beceri ve kendini anlama yönünde
gelistirici, yeterlilik ve uygulama açisindan kabul edilmis programlar
düzenlerler.
(3) Ögretim elemanlari hazirladiklari programlar araciligiyla
ögrencilerin gelecekteki çalismalarini engelleyebilecek kisisel
sinirliliklarina dikkat etmelidirler. Böylece yeterli bir hizmet vermeye
yetenekli olmayan ögrencileri programdan eleme olanagina sahip olurlar.
(4) Ögretim elemanlari, meslegin etik sorumluluk ve ilkeleri hakkinda
ögrencileri bilgilendirir.
(5) Ögrencilerin karsilastirma yapabilmeleri ve yönelecekleri alanlari
seçme olanagina sahip olabilmeleri için egitimciler farkli kuramsal görüsler
ve anlayislar hakkinda ögrencileri bilgilendirirler.
(6) Ögretim elemanlari, egitim programlarini meslegin güncel kural ve
ilkelerine uygun olarak yürütürler.
(7) Hazirlanan programlar, ögrencilerin bireylere ve topluma hizmet
sunmak idealine deger vermelerini tesvik eder, parasal düsüncelerin mesleki
ve insani ihtiyaçlara gölge düsürmesine izin vermez.
(8) Ögretim elemanlari kendi egitim kurumlari içerisinde ögrencileri
egitim programlarina yerlestirirken hem toplumun gerekleri hem de
ögrencilerin ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarini dikkate alirlar.
7. ÖZEL ÇALISMA
(1) PDR alaninda yetismis uzman elamanlar mevcut yasal ve idari kurallara
uygun olmak ve ilgili makamlardan izin almak sarti ile özel çalisma
yapabilirler.
(2) Özel çalisma yapan uzmanlar, ticari kazancin yani sira, PDR
mesleginin gelismesine katkida bulunduklarini ve dogrudan dogruya topluma
hizmet verdiklerini bilirler.
(3) Özel uygulamalarda da PDR meslegi için geçerli olan ve bu dokümanda
belirtilen etik ilkeler ve kurallar aynen geçerlidir.
(4) Özel uygulama yapan uzmanlar çalismalarini tanitmak amaci ile
hazirlayacaklari duyuru ve ilanlarda dürüst davranmak ve topluma dogru
bilgiler vermek zorundadirlar. Bu tür duyuru ve ilanlarda, verilecek
psikolojik danisma ve rehberlik hizmetleri ile, basvurulacak belli basli
teknikler açik ve net olarak ifade edilmelidir. Duyuru ve ilanlarda dogru
olmayan bilgiler kesinlikle yer almamali, uygulama yapan uzman ya da
uzmanlarin ehliyet sinirlarini asan hizmetler ve teknikler, ilgili olmayan
baska kisi ve kurumlarin adlari asla bir reklam araci olarak
kullanilmamalidir.
(5) Özel çalisma ile ilgili olarak topluma bilgi verirken, özellikle,
hizmet verecek uzman kisileri, bunlarin sahip bulundugu derece ve
sertifikalari, özel çalisma izninin alindigi kurum, tarih ve numarasi, is
yerinin adresi, telefon numarasi, çalisma saatleri ve verilen hizmetler
ayrintili olarak bildirilmelidir.
(6) Özel çalisma, diger uzman kisilerle bir araya gelerek ortaklik
biçiminde de düzenlenebilir. Bu durumda, mevcut yasal gereklere aynen
uyulmali, ortakligin çesidi ve ortaklar arasindaki iliskiler belirlenmeli,
özellikle, varsa farkli uzmanlik alanlari ile verilecek farkli hizmetlerin
neler oldugu belirtilmelidir.
(7) Özel çalisma yapan PDR uzmanlari çalistiklari resmi kurumlar ile özel
çalisma yerlerini birbirinden ayri tutmalidir. Çalistigi kurumun imkanlarini
kendi özel çalisma yerinde kullanmaya kalkmak ya da çalistigi kurumun
imkanlari ile kendine özel danisanlar saglamak etik kurallara aykiridir.
(8) Özel çalisma yapan PDR uzmanlari verdikleri hizmetler için alacaklari
ücreti belirlerken mevcut mesleki ve idari örgütlerin koyduklari
standartlara uymak zorundadirlar. Ayrica, özel çalisma ile ilgili olarak,
gerekli her türlü kayitlari tutmak resmi kurumlara karsi, kar, zarar, vergi
gibi, yasalarin öngördügü her türlü gelir ve gider beyaninda bulunmak
durumundadirlar.
8. PERSONEL YÖNETIMI
(1) PDR elemanlarinin çalistigi kurumun amaç ve islevleri hakkinda
yeterince bilgi sahibi olmasi ve kendi çalismalarinda bu amaç ve islevlerin
gerçeklestirilmesine yardimci olmasi beklenir.
(2) PDR elemanlari görevli olduklari kurumda birlikte çalistigi is
arkadaslari ile iyi iliskilere dayanan dengeli bir çalisma düzeni saglamakla
yükümlüdürler.
(3) Uzmanlar çalistiklari kurumlarda kendi sorumluluk sinirlar içinde
kalan islerle ilgili her türlü bilgiyi tutmak, bu bilgilerin ve kullandigi
çesitli araç ve gereçlerin gizliligini saglamak zorundadirlar.
(4) Uzmanlar kendi çalismalarini kisitlayan durumlardan ya da kurum için
yikici ve zararli olabilecek gelismelerden bagli bulundugu üstlerini
zamaninda bilgilendirmekle yükümlüdürler.
(5) Çalistigi kurumlarda yönetim görevi alan uzmanlar, sorumlu oldugu
birimle ilgili her türlü çalismayi planlamak, programlamak ve gerekli olan
personeli saglamak ve böylece birimin en verimli bir biçimde çalismasi için
gerekli girisimlerde bulunmak zorundadirlar.
(6) Yönetici olan uzmanlar, birlikte çalistiklari personelin her türlü
mesleki gelisimini saglamak ve tesvik etmek üzere gerekli önlemleri
almalidirlar.
(7) Yönetici olan uzmanlar bütün çalismalarinda, üstleri ve astlari ile
olan is iliskilerinde meslek etik kurallarina uymayan, kanunsuz ve insanlik
disi olan uygulamalara asla katilmamali, bunlari kesinlikle
desteklememelidirler.
(8) Yönetim görevi alan PDR elemanlari sorumlu oldugu birimle ilgili
plan, program, proje, uygulama ve gelismeler hakkinda çalisma arkadaslarina
bilgi vermek zorundadirlar.
M. Faruk ARIKAN
|
